بالعكس علماء و دانشمندان عرب از همين راه خراسان بسرزمين هند فرهنگ اسلامى را بردند ، كه از انجمله بودند : اسرائيل بن موسى بصرى يكى از اتباع تابعين و راوى از حسن بصرى به هند آمد ، و بسا رجال معروف ازو حديث شنيدند « 1 » ، و شيخ محدث ربيع بن صبيح سعدى يكى از محدثين و مصنفين نخستين اسلامى كه در سنه 160 ه 776 م در سند مرد ، « 2 » و عبد اللّه اشتر بن محمد نفس زكيه علوى كه در عصر منصور به سند آمد و از اهل بيت نبوى و فقهاء امت بود در حدود 151 ه 768 م . « 3 » و هر يكى ازين رجال در نشر مبادى فرهنگى اسلامى در سند سعيها و جهدها كرده‌اند . چنانچه در مدت كم دين و فرهنگ و زبان عربى در سند نضج گرفت و علاوه بر زبان عربى زبان درى هم در حواشى سند رواج يافت ، و هنگاميكه بشارى مقدسى در قرن چهارم به سند رسيد ، او در منصوره پايتخت آن قاضى ابو محمد منصورى عالم صاحب تصانيف و امام مذهب داود ظاهرى را با بسى از فقهاى حنفى يافت . « 4 » و در همين اوقات در ملتان زبانهاى فارسى و سندى هر دو گفته مىشد . « 5 » و بقول ابن حوقل نيز مردم آنجا به عربى و سندى هر دو حرف ميزدند ، « 6 » و باشندگان آن اكثر عرب بودند كه زبان درى را هم ميدانستند . « 7 » و بگفتهء مسعودى زبان مردم ديبل ( نزديك كراچى ) نيز عربى و سندى بود ، « 8 » و حتى اين سلطهء دينى و فرهنگى اسلامى و خراسانى درين عصر تاقنوج شهر مشهور هندى هم رسيده بود ، و چون در سنه 303 ه 915 م مسعودى آنجا را ديد ، با حكومت اسلامى ملتان ملحق بود ، « 9 »

--> ( 1 ) - الانساب سمعانى ماده هندى ( 2 ) - نزهة 1 / 32 بحوالت تهذيب التهذيب و طبرى ( 3 ) - نزهة 1 / 33 بحوالت الكامل ابن اثير ( 4 ) - احسن التقاسيم 481 ( 5 ) - اصطخرى 177 ( 6 ) - صورة الارض 232 ( 7 ) - احسن التقاسيم 480 ( 8 ) - مروج 1 / 281 ( 9 ) - مروج 1 / 372